Kristine Bilkau

Een liefde, in gedachten

Roman

Vertaling
Pauline de Bok

==

==

==

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt door een vertaalsubsidie van het Goethe-Institut.

==

==

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

==

==

Oorspronkelijke titel Eine Liebe, in Gedanken

© 2018 Luchterhand Literaturverlag, München

Nederlandse vertaling © 2018 Pauline de Bok

en Uitgeverij Cossee BV, Amsterdam

Omslagbeeld Christian Brandl

Omslagontwerp Irwan Droog

Auteursfoto © Irwan Droog

==

ISBN 978 90 5936 837 8 / NUR 302

==

www.cossee.com

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

##

Ik dank het Nederlands Letterenfonds, dat het werk aan deze roman steunde met een schrijversverblijf in Amsterdam.

##

Als u zin hebt om een hele dag kringetjes in het water te spugen, zal de vrouw die van u houdt een hele dag zwijgend blijven toekijken hoe u kringetjes in het water maakt: (...) U voegde daaraan toe dat ik dat niet zou kunnen. Dat moet ik inderdaad toegeven. Ik zou eerst proberen te slapen of zelf iets te doen; en als dat niet ging zou ik niet kunnen nalaten te zeggen dat u stom was en dat u me beter kon zoenen. Daarna zou ik naast u gaan staan en zelf ook kringetjes in het water gaan maken, om te doen wat u deed, en ik zou het spelletje van de grootste of de kleinste kringetjes bedenken. Zeg eens eerlijk, had u naast mij kunnen staan toekijken hoe ik kringetjes in het water maakte?

==

Marcelle Sauvageot, Commentaar

Een liefde, in gedachten

‘Wie heeft me gevonden? Hoe zag ik eruit?’

Mijn moeder zit voor me op het keukenbankje, ze besmeert een stuk stokbrood met gesmolten camembert, ze zit, zoals altijd als ze bij ons op bezoek kwam, op dat oude houten bankje dat Florian en ik ruim twintig jaar geleden hadden gekocht toen we als studenten door Polen reisden, ze nipt aan haar darjeeling en wil alles over haar eigen dood weten.

‘Was mijn aanblik moeilijk voor je?’ vraagt ze. ‘Ik zou je er graag voor behoed hebben,’ zegt ze en klinkt net als vroeger wanneer ze iets voor me weg wilde houden: nieuws op televisie met gruwelijke beelden die ik niet had moeten zien, een verhaal over een dode in de buurt dat ik niet had moeten horen.

Moeilijk was haar aanblik niet. Ze leek magerder dan anders, dat vooral. Ze lag in bed, op haar rug, toegedekt tot aan haar schouders, haar gezicht een beetje naar het raam gekeerd, haar ogen gesloten, haar lippen gesloten, met een spoor van gespannenheid. Ik zag ook iets van een glimlach, een beetje ironisch, zoals ik dat van haar kende.

Nee, die situatie heeft je van niets beroofd. Je bent goed weggekomen. Dat zou ik haar zeggen.

‘En? Wat doen we nu?’

Ze klinkt niet bedroefd, maar op een trotse manier geamuseerd. Alsof ze haar dood met een ‘Och, neuh’, zoals ik vaak van haar gehoord had, naar later kon verschuiven, ongedaan kon maken of weer vergeten, als een probleem dat snel verholpen was. Ik was twaalf of dertien, een paar dagen voor kerst, mijn moeder had haar overgehouden geld bewaard voor cadeautjes en levensmiddelen voor de feestdagen, toen pikte iemand haar portemonnee, ze was voor de rest van de maand blut, ik keek naar haar, hoe teleurgesteld en verbaasd ze was dat iemand haar dat had kunnen aandoen, toen glimlachte ze, Och, neuh. Ze belde vrienden, leende wat geld, en alles ging door.

‘Ik had tussen de middag mijn haren gewassen. Tenminste dat. Zaten ze goed? Of zag ik er beklagenswaardig uit?’

Ook toen ze er miserabel aan toe was, nauwelijks nog een trap op of af kon, sowieso haar huis nog maar zelden verliet, om zichzelf niet te confronteren met hoe zwak haar hart was, maakte ze zich druk om haar kapsel. Haar zorgvuldig geknipte, tot aan haar oorlelletjes reikende haar, een leven lang nauwelijks veranderd, donkerblond, vervolgens donkerblond geverfd, elke twee maanden kwam de kapper bij haar thuis.

Ik had gedacht dat ze niet te verwonden was.

Maar toen zat ik aan haar bed, bekeek haar lichtgebruinde, daaronder duidelijk bleke gezicht, en schikte aan de zijkanten haar haren zoals ze het graag gehad zou hebben.

‘Weet je wat frappant is?’ Ze gebruikte het woord frappant graag. ‘Ik dacht dat ik niet dood zou gaan. Ja, natuurlijk, ik heb het gevoeld, maar ik heb het toch niet voor mogelijk willen houden. En dan gebeurt het. Is dat niet verbazingwekkend?’ Ze zegt het alsof ze een interessante documentaire heeft gezien of een onthullend artikel heeft gelezen en daarover graag mijn mening zou horen.

Mij heeft haar dood verrast. Ze was geen zwakke, aftakelende vrouw, ondanks haar hartfalen. Een verwaarloosde griep een paar jaar geleden, beschadigd hartweefsel, poreus, zoals de chirurg zei. Twee kunstkleppen, ritmestoornissen, boezemfibrilleren, bloedverdunners. Dan diabetes en nierfalen. Ik zette een hometrainer in haar slaapkamer. Ze gebruikte die om er haar colbertjes en jurken overheen te hangen. Over het stuur hingen, ragfijn en zwart, haar panty’s.

Haar zwakke hart liet zich gemakkelijk verdringen. Als ze aan tafel zat, nog een keer thee inschonk, als ze vertelde wat ze aan het lezen was of welke film ze had gezien, konden we het vergeten. Maar ze kwam geen tien traptreden meer op zonder me zwaar ademend en verwijtend aan te kijken.

Ons laatste telefoontje, eind januari, zondag, rond de middag. Ik wilde aan het eind van de middag bij haar op bezoek gaan, we hadden elkaar weken niet gezien, hadden afspraken verzet, het had aan mij gelegen. Vlak voor ik weg wilde rijden belde ze, ze moest afzeggen, ze voelde zich vreselijk misselijk. Of ik de eerste hulp moest bellen, vroeg ik. Nee, zei ze streng, dat in geen geval, ze wilde alleen maar wat slapen. Ze was wel vaker misselijk geweest, soms, als ze uit haar gewone doen was of moe. ’s Avonds kreeg ik haar niet te pakken, ik besloot haar met rust te laten. Ze stierf in de vroege ochtenduren, waarschijnlijk in haar slaap, zei de arts en ze merkte op dat misselijkheid een symptoom was voor een stil hartinfarct.

‘Je had gelijk, we hadden de eerste hulp moeten bellen. Het is mijn schuld, niet de jouwe, ga jezelf nu geen verwijten maken.’

Uiteindelijk heb ik haar hand aangeraakt. Ik wilde weten of haar hand anders voelde dan anders. Hij was zoals altijd: zacht, helemaal niet oud.

En haar voeten heb ik bekeken, ten afscheid.

‘Och, neuh,’ mijn lelijke voeten.’

Ze had nooit van haar voeten gehouden, ze zagen er altijd een beetje opgezet uit, sierlijke schoenen, sandalen met dunne riempjes of smalle pumps pasten niet bij mijn moeder, ’s zomers en ’s winters liep ze rond op makkelijke ballerina’s. ‘Mijn pannenkoekvoeten,’ zei ze vaak. Ze lag in bikini op een stretcher in de tuin te zonnen, haar ogen dicht, haar gezicht ontspannen, en ik klom tussen haar benen rond, haar voeten waren van mij, haar hele lichaam was van mij, alles aan haar was mooi. Ik heb haar niets over deze jeugdherinnering verteld, ik heb er eenvoudig niet aan gedacht dat te doen. Terwijl ze het zeker graag had geweten.

Hoe was je laatste avond, je laatste nacht?

Was je lang wakker, zoals zo vaak? Was je bang, heb je je eenzaam gevoeld? Of heb je werkelijk, zoals we allemaal graag geloven, diep geslapen in de vroege ochtenduren?

Ik wou dat ze mij erover kon vertellen. Maar het bleef stil, mijn moeder daar, op dat keukenbankje en ik, we hebben deze laatste uren niet in ons repertoire.

==

##

Op een avond, op weg naar huis na een afspraak in het museum, stapte ik een paar haltes eerder uit de bus. Ik kwam vaak door deze straat, de buslijn liep als een hoofdader door de stad, langs de staatsbibliotheek, de universiteit. Ik ging een eindje van de mensen af staan en keek naar het huis aan de overkant, boven, in een kamer naast een kleine erker, brandde licht. Toen mijn moeder en ik, destijds studeerde ik nog en woonde niet ver hiervandaan, naar de bioscoop wilden gaan, wees ze naar de huizenrij aan de overkant en zei: ‘Daar had ik ooit een kamer, zeventig mark in de maand. Bij een kordate vrouw, die soms cigarillo’s rookte en hier in een tabakswinkel werkte. Ik was zo oud als jij nu.’

Ik had niet gevraagd: waar bedoel je? Waar precies? Ik had alleen maar geknikt, aha, in een van deze huizen, wat leuk, we moeten opschieten, de film begint zo.

Inmiddels had ik de bundeltjes met haar oude brieven doorgekeken en het adres gevonden. Antonia Weber c/o Konrad, het was huisnummer 97. Etage v, links. Waar? Waar precies was je kamer?

==

Ik keek omhoog naar het raam naast de kleine erker en stelde me voor dat het dat van haar was geweest. Ik hield mijn blik erop gericht, keek er net zo lang naar tot de kamer echt van haar was, Antonia Weber, tot de tijd weer de hare was, midden jaren zestig. Zolang ik mijn ogen niet van het raam afhield, woonde de jonge vrouw daarboven, de tweeëntwintigjarige met de korte, donkere haren, de slanke armen, de dichte, gebogen wenkbrauwen, de gelijkmatige bruine teint van een jong meisje dat aan zee was opgegroeid, de smalle taille van een vrouw die zich voedde met mandarijnen uit blik en yoghurt en roggebrood met een beetje kaas, omdat ze haar geld liever aan grammofoonplaten en kranten uitgaf, aan korte jurkjes en bibliotheekboetes van de universiteit, waar ze niet studeerde, maar waar ze soms rondhing alsof ze erbij hoorde. Ze was daarboven in haar kamer, ik kon haar optimisme voelen, haar voorpret deze avond voor de volgende dag, de komende weken en maanden, op alles wat nu eindelijk te gebeuren stond, nu ze een baan, een eigen kamer, een leven in deze stad had. Ik kon haar verwachtingen voelen.

Ze glijdt uit haar schoenen en zet muziek op. Nat King Coles zachte stem en het gelijkmatige kraken van de krassen, want ze behandelde haar platen met ongeduld.

Ze heeft een jurkje in citroengeel aan, kort, met een wit kraagje, haar stappen ritselen zacht op het vloerkleed terwijl ze door de kamer loopt, naar het boekenrek, naar de bank, steeds weer in de buurt van het raam om te kijken of de man daar beneden nog staat te wachten. Ze heeft hem in de tram op weg van het werk naar huis een stijve nek bezorgd; een stijve nek bezorgd, zo zou ze het een vriendin vertellen. Zo heeft ze het mij verteld. In het begin bekeek hij haar schuchter, alsof hij niet betrapt wilde worden bij het kijken. Ze betrapte hem toch, glimlachte zonder omhaal naar hem, om dan meteen schijnbaar onbewogen uit het raam te kijken, wat ze niet lang volhield. Zijn gezicht stond haar aan, een hoog voorhoofd net als Camus, en ook zulke dunne lippen als hij, donkere haren. Met zijn smalle schouders leek hij iemand die als jongen niet de snelste, sterkste of luidruchtigste was, en die daar ook helemaal niet op uit was geweest.

Bij de halte voor haar huis stapte ze uit, met nog een paar mensen, en daarachter hij; dat zag ze uit haar ooghoeken terwijl ze moest wachten bij het stoplicht. Langzaam liep ze naar de overkant en keek als toevallig over haar schouder achterom; hij volgde haar nog steeds, op beleefde afstand. Voor haar deur maakte ze haar handtas open en zocht haar sleutel. Nadat ze die had gevonden, bleef ze doen alsof ze zocht en wachtte nieuwsgierig af wat er nu zou gebeuren.

‘Neemt u me niet kwalijk,’ zei de man, ze draaide zich naar hem om, ‘waarschijnlijk heeft u sowieso geen tijd, u ben vast wat beters van plan, maar ik wil u toch graag vragen of ik u mag uitnodigen om koffie te drinken.’ Hij keek afwisselend naar haar en naar het café aan de overkant, zijn nerveuze lachje beviel haar, en ze had al bijna ja gezegd. Maar een vrouw op straat aanspreken, dat was te gemakkelijk, daar kon ze niet op ingaan zonder de verkeerde indruk te wekken. Ze dacht na hoe ze zich moest opstellen om de koffie af te slaan en vervolgens toch niet af te slaan.

‘Ik heb een nicht op bezoek,’ zei ze en voegde eraan toe, ‘uit Parijs.’ Het had iets aantrekkelijks Parijs te noemen, het klonk naar avontuur en kans op glamour, het klonk naar een leven vol interessante gebeurtenissen. Op straat door een vreemde man aangesproken te worden was in zo’n leven niet meer dan een stofje in de lucht, zo klonk Paris.

‘Ik weet nog niet wat mijn nicht vandaag van plan is. Misschien heb ik even tijd voor een kop koffie, misschien over een halfuur, misschien later.’ Ze deed de deur van het slot, duwde hem op een kier en keek hem vragend aan.

‘Natuurlijk, dat begrijp ik. Daarginds,’ hij wees op de zaak aan de overkant, ‘wacht ik een tijdje en het zou me een genoegen doen als uw nicht u een kwartiertje laat gaan. Ze hebben ook ijskoffie,’ zei hij nog en glimlachte, ‘ik bedoel, echt góéde ijskoffie.’ Hij leek niet iemand die regelmatig vrouwen op straat aansprak.

Nu moet ze nog wat tijd laten verstrijken om uit te vinden of hij iemand is die wacht, of zij iemand is op wie gewacht wordt.

Er zitten pas vijftien minuten op. Weer loopt ze naar het raam, niet te dichtbij, maar zo dat ze net de overkant van de straat kan zien. Daarachter staat hij. Ze ziet hoe hij zich dapper verveelt, hoe hij de etalage van de sigarenzaak bekijkt, dan die van de kaasboer, hoe hij langzaam de ene kant op loopt, dan de andere kant. Hij zou in het café kunnen gaan zitten om daar op haar te wachten, maar dat wil hij blijkbaar niet. Vijftien taaie minuten, maar dat is nog niet genoeg, ze mag het hem niet te makkelijk maken, nooit makkelijk, makkelijk is een hard woord, onheus bovendien, het is snel gezegd en verdwijnt nooit meer. ‘Let alsjeblieft op jezelf,’ zegt haar moeder bij elk afscheid. ‘Ik maak me zo’n zorgen,’ zegt haar moeder aan het eind van elk telefoontje en ze klinkt alsof ze er verschrikkelijk onder lijdt dat ze zich zorgen moet maken. Het meisje, dat nog geen ring draagt, dat alleen in de grote stad woont, is daarvan de schuld. Maar de bezorgdheid is niet echt, die is alleen maar een verwijt, die staat voor bekrompenheid en bevoogding.

Uit het hoopje wasgoed onder in de kast trekt ze drie paar nylonkousen. Om nog wat tijd te overbruggen kan ze net zo goed wat nuttigs doen. Ze gaat naar de badkamer, dompelt de nylons onder in lauw water en doet er een klodder shampoo bij, niet te veel, ze moet tot het eind van de maand met de tube uitkomen, daarna kan ze weer boodschappen doen. Voor de spiegel schikt ze haar haren, draait de lokken naast haar linkerwang om haar vinger en spuit er een beetje spray op, dan de rechter, met de kam tilt ze haar haren achter iets op en toupeert het wat bij.

Ze heeft geluk, de waslijn boven de badkuip is leeg, geen vergeelde onderjurken van mevrouw Konrad, geen uitgelubberde onderbroeken van meneer Lewerenz. Zijn gehoest is erger geworden, elke morgen hoort ze meneer Lewerenz zich afmatten in zijn kamer aan de andere kant van de gang. Ze knijpt het water voorzichtig uit de kousen en legt het vederlichte textiel over de lijn. Soms hangt juffrouw Friedrichs de hare vol opgehaalde ladders erbij, maar neemt er uren later als bij vergissing de andere, de hele, weer af. Altijd weer hetzelfde spelletje: met de oude kousen in haar hand klopt ze bij juffrouw Friedrichs aan, houdt haar de gehavende dingen voor: ‘Dit moeten de uwe zijn, niet mijn maat, deze zijn me namelijk te klein, weet u?’

Snel terug naar haar kamer, naar het raam, hij is er nog. Een blik op de klok. Ze draait de grammofoonplaat om. De kleine bank, die voor slechts twee slanke mensen is gemaakt, zou dichter bij het raam kunnen, dat was ze al langer van plan. ‘Damesbankje in modern camparirood,’ zo presenteerde de verkoper het. Het bankje mocht van haar wel wat kosten, ze had het samen met de platenspeler en zes cocktailglazen gekocht, voor haar nieuwe huishouden, hier in deze kamer.

Wat zegt ze als de man vraagt hoe ze aan een nicht in Parijs komt? Een nicht in Parijs, die hebben er vast niet veel. Ze had eigenlijk een oom en tante in Frankrijk nodig. Een oom die in Frankrijk gestationeerd was, die, anders dan van hem werd verwacht, verliefd werd op een Française, die, anders dan van hem werd verwacht, in Frankrijk bleef, met de Française trouwde en zeven kinderen met haar kreeg. Wat zou het fijn zijn om zo’n oom te hebben. Ze heeft er alleen eentje over wie niemand praat.

Ze trekt het bankje een stuk van de muur en schuift het door de kamer naar de andere kant, tot het schuin in de hoek staat, half voor het raam, de zitting naar de ruimte gericht. Het kleine tafeltje zet ze ervoor en ze gaat zitten. Alsof ze op bezoek is, alsof ze hier voor het eerst is, alsof ze de man uit de tram is, zo laat ze de kamer op zich inwerken. Het zou hem opvallen dat ze van heldere kleuren houdt, het rode bankje, de oranje sprei op het bed, de twee zeeblauwe kussens op de grond. Hij zou zien dat ze kranten bewaart, dat ze Pernod en gin drinkt, en halfdroge sherry. Misschien zou het oude behang hem opvallen, zou hij de scheuren in het plafond zien en merken dat ze niet graag stof afneemt. Ze laat haar blik verder glijden, hij zou de ansichtkaarten zien die boven de platenspeler hangen, met foto’s van Parijse straten, hij zou misschien denken dat haar nicht die kaarten had gestuurd.

Ze trekt haar benen op, knielt op het bankje en kijkt weer uit het raam. Sigarenzaak, kaasboer, café, stoplicht, een tram stopt. Hij is er niet meer. Ze wacht, de tram rijdt verder. De man met de jongensachtige schouders en het schuchtere lachje, hij is echt weggegaan. Hij heeft bedacht dat hij haar toch niet hoeft te leren kennen, dat dertig minuten wachten te lang is. De naald van de platenspeler blijft op het laatste stille stuk hangen, in de keuken klettert iemand met pannen. Misschien is hij nog maar net in de tram gestapt, misschien in die, die ze net weg heeft zien rijden. Op de gang gaat de telefoon, iemand haast zich erheen, ze hoort de stem van juffrouw Friedrichs.

Weer kijkt ze de straat op, als ze een nicht uit Parijs op bezoek zou hebben, wat zou ze dan nu met haar gaan doen? Ze zouden naar een restaurant gaan, misschien zouden ze daarna door het vestingpark wandelen, langs de vijvers met waterlelies, verder naar de waterfonteinen, waar ze een tijdje zouden blijven en limonade zouden kopen.

Hij heeft niet gewacht, maar dat is niet zo erg. Morgen is ze hem vergeten.

Zij en haar nicht zouden ook naar de universiteit kunnen lopen om te kijken of er een interessante lezing is, of een filmvertoning.

Hij heeft niet gewacht, maar dat is niet zo belangrijk.

Of ze zouden naar de bioscoop kunnen gaan en daarna hierboven een poosje voor het open raam zitten, muziek luisteren, Pernod drinken en de warme avondlucht inademen.

Met een krant onder zijn arm komt hij uit de sigarenwinkel.

Hij is er weer. Hij is weggegaan en teruggekomen. Zo lijkt het haar. Nee, hij was er de hele tijd en heeft op haar gewacht. Plotseling blijft hij staan, kijkt omlaag naar zijn schoenen. Tussen de mensen, die haast hebben, staat hij daar gewoon en kijkt naar de punten van zijn schoenen alsof hij alleen is, en omdat ze zo blij is dat hij daar op haar wacht, dat hij voor haar teruggekomen is, hoewel hij helemaal niet weg was gegaan, besluit ze dat hij een fijnzinnig mens is en dat ze onmiddellijk bij hem moet zijn. Ze trekt het spiegeltje uit haar handtas, strijkt met haar vingertoppen over haar wenkbrauwen. Ze schiet in haar schoenen, verlaat de woning, loopt snel de trappen af, één moment wacht ze tot haar adem tot rust is gekomen, dan opent ze de deur. Met zijn rug naar de straat gekeerd leest hij de krant. Hij zal niet zien hoe ze op hem afloopt, hij zal verrast zijn als ze opeens achter hem staat en hem op zijn schouder tikt. ‘Goedenavond,’ zal ze zeggen, en er misschien een spelletje van maken, ‘neemt u me niet kwalijk, maar zou ik u mogen uitnodigen? Ze moeten hier ijskoffie hebben, echt goede, heb ik gehoord.’

==

##

Af-reis, af-scheid, af-; op de keukentafel lag een berichtje van Florian, ik kon het eerste woord niet lezen. Ik was blij met zijn kleine briefjes, hij was de enige die berichtjes op het kastje of de tafel achterliet, maar aan zijn onduidelijke handschrift was ik nooit gewend geraakt. Af-sterven, dat stond er zeker niet, mijn waarneming zette me een hak. Het ging om het proefabonnement van een filmaanbieder.

Afmelden niet vergeten. Kus

Florian had me er gisteren al aan herinnerd dat het abonnement opgezegd moest worden. Afmelden, ik was opgelucht en wist helemaal niet waarom.

Ik zette de ketel op het hete kookveld, waterdruppels knetterden, ik opende de koelkast, haalde er boter en jam uit, dekte de tafel voor mij en voor Hanna, ze sliep nog. Hier een geluid, daar een geluid, verder stilte, alleen mijn handgrepen, alleen ik. Buiten was het nog donker.

Ik hoefde Hanna niet te wekken, dat deed haar telefoon, en vandaag viel het eerste lesuur uit. Af en toe probeerde ik Hanna’s telefoon voor te zijn, liep dan zachtjes naar haar bed om kleine rondjes op haar gezicht te tekenen, rondom haar ogen, over de wangen. Dat had ik al gedaan toen ze nog een zuigeling was, een paar dagen, een paar weken oud. In die tijd moest ik haar elke drie of vier uur wakker maken om haar de borst te geven, want in het begin woog Hanna te weinig, omdat ze niet genoeg dronk en liever sliep.

Ik keek op de klok, er was nog wat tijd. Een zelfstandige achttienjarige te vroeg wakker maken was geen goed idee. Al helemaal niet als ik het alleen maar deed om haar gezicht te bekijken en haar wangen te aaien.

‘Mama, wat is er?’ zou ze slaapdronken en norsig vragen.

‘Niets, niets bijzonders,’ zou ik antwoorden en ze zou zich zuchtend nog een keer op haar zij draaien.

‘Ik ben gekomen om u te vertellen dat mijn moeder is overleden.’ Ik stelde me voor dat Edgar Janssen de deur voor me opendeed en ik hem dit meedeelde. Het bericht zou belangrijk voor hem zijn, dat wel, hóé belangrijk dat wist ik niet, ook niet of het hem nog lang bezig zou houden. Maar ik wilde dat hij het hoorde; en ik wilde hem ontmoeten, één keer.

Edgar Janssen bracht, voor zover ik wist, elk jaar de nazomer in zijn ouderlijk huis door. Zijn ouders leefden niet meer, hij moest zelf inmiddels halverwege de zeventig zijn. Hij was ruim vijftig jaar geleden naar het buitenland gegaan en niet teruggekeerd, maar het huis had hij gehouden.

Het huis, waar mijn moeder in- en uitgegaan was, een vrouw van midden twintig, die had gedacht dat ze haar leven met Edgar Janssen zou doorbrengen. Het huis dat haar niet had losgelaten, waar ze elk jaar in de nazomer langs was gereden om het licht achter de ramen te zien. ‘Edgar is in de stad, ik weet het,’ had ze dan gezegd; ik was veertien, achttien, eenentwintig jaar en zag die moeilijk te duiden schittering in mijn moeders ogen, ze zag er kwetsbaar en op een ondoorgrondelijke manier gelukkig uit.

Zachte voetstappen achter Hanna’s deur, ik had het moment om haar te wekken gemist. Ik kon de maanden tellen, maart, april, mei, juni, dan zou ze haar eindexamen gehaald hebben, zou ze door Europa reizen, een tijd naar Nieuw-Zeeland gaan, daarna gaan studeren, misschien, zei ze, misschien. Florian en ik hadden haar met advies overladen en daarmee lichte weerstand opgeroepen. Hanna wist wat ze wilde, maar vertelde het ons niet meer meteen. Ik dacht weer aan de nazomer waarop ik wachtte om bij Edgar Janssen aan te bellen. Maar de dagen dat ik zachtjes naast Hanna’s bed kon gaan staan om met mijn vinger rondjes op haar wang te maken, zouden dan opgebruikt zijn.

Ik pakte mijn tas en trok mijn gevoerde jas aan, er was weer sneeuw voorspeld. In de badkamer hoorde ik de douche, ik klopte, zei gedag, en dat er in de keuken nog koffie warm stond.

‘Oké,’ zei Hanna alleen, verder niets, wat moest ze ook zeggen, wees ik mezelf terecht, ik was een van die moeders geworden die te vaak op een teken van genegenheid hoopten.

Het was niet ver naar Edgar Janssens huis, vijftien minuten met de fiets misschien. Ik reed langs het kanaal en blies kleine ademwolkjes de koude lucht in. Met de fiets aan de hand liep ik door zijn straat, die parallel aan het kanaal liep. In een rijtje stadsvilla’s was zijn huis het kleinste, daardoor viel het op en had het iets sympathieks. De lichtblauwe verf van de lage villa zag er verlept uit, maar de voortuin was afgeschut door een nieuw hek van blank metaal. Achter de ramen was het donker.

Op welke dag zou ik aanbellen? Wanneer begon voor Edgar Janssen de nazomer, wanneer zou hij in de stad arriveren, wanneer weer vertrekken?

Ik fietste terug naar het kanaal, vanaf de oever kon ik in de tuinen van de huizen kijken. Een hoog gietijzeren hek met een traliepoortje, dat met een fietsketting en een hangslot dichtzat, scheidde het perceel af van het wandelpad langs de oever. De tuin zag er verwaarloosd uit, schriele struiken en bosjes, die al lang niet meer gesnoeid waren, opgeschoten gazon, een veldje met gelig gras. Ik bleef bij de oever stilstaan alsof ik een wandelaar was, af en toe keek ik omhoog naar de ramen op de eerste verdieping, daar waren de gordijnen dicht.

Misschien zou ik tevergeefs aanbellen.

Omdat Edgar Janssen al lang overleden was.

Of omdat hij ziek was en niet meer kon reizen.

Of omdat hij dit jaar toevallig niet de nazomer maar de winter in de stad zou doorbrengen; wat wist ik nu helemaal van hem?

Misschien zou hij de deur voor me opendoen, maar proberen snel weer van me af te komen. Omdat hij mijn bezoek opdringerig vond. Omdat hij de herinnering aan mijn moeder opdringerig vond. Ik stelde me een elegant geklede man voor, die vriendelijk maar gedistantieerd zei dat hij helaas net geen tijd had. Ik stelde me zijn vrouw voor, die in de deuropening stond en zei: ‘Het spijt me, maar we kunnen u niet verder helpen.’ Nee, ze zou Engels spreken: ‘I am sorry, but there is nothing we can do for you.’

Ik kende de oude foto’s van Edgar Janssen en de paar brieven en kaarten die mijn moeder had bewaard. Maar ik kende vooral het verhaal van die twee, het verhaal van Antonia en Edgar, waarover mijn moeder mij vaak had verteld.

Ik ben gekomen om u te vertellen dat; nee, eigenlijk was dat een smoesje, want ik wilde veel meer. Ik wilde Edgar Janssen zover krijgen dat hij terugdacht aan mijn moeder, aan zijn en haar tijd samen. Aan de liefde tussen Toni en Edgar, die van zo korte duur was geweest en voor mijn moeder toch haar leven lang was gebleven.

Ik verlangde naar Toni en Edgar, naar hun geluk, naar hun gezamenlijke toekomst, die er eens was geweest. Naar die twee mensen die Toni en Edgar waren geweest. Ik wou dat ik die tijd van hen beiden kon terughalen, ergens vandaan, om hem aan mijn moeder terug te kunnen geven. Als een verloren gewaand sieraad, dat altijd gemist en nooit vergeten was. Hier, dit heb ik voor jou gevonden, het is van jou.

==

##

17-9-’64 Ze schenkt Pernod in en doet er een scheutje ijswater bij uit de kan van haar nieuwe cocktailset. ‘Nu moeten we stil zijn,’ fluistert ze. Ze heeft mevrouw Konrad naar de badkamer horen gaan, daarna naar de keuken voor haar beker warme melk met een scheut likeur, ze zal zo de gang op komen en aan haar deur luisteren, zoals altijd op donderdagen, vrijdagen en in de weekends. De maandag, dinsdag en woensdag vindt mevrouw Konrad kennelijk onschuldig, misschien was het beter die dagen mannenbezoek uit te nodigen.

Edgar Janssen zet zijn glas op tafel, een beetje onhandig, het raakt het hare, kling, doet het in de stilte. Hij maakt een besluiteloze indruk. Gaan of blijven, ze kan zijn onbehagen goed begrijpen, wie wordt er nu graag door een hospita het huis uit gewerkt? Ze legt haar vinger op haar lippen.

‘Juffrouw Weber,’ de stem van Konrad. ‘Is uw bezoek er nog?’

‘Nee, geen bezoek. Het is toch al na elven,’ roept ze terug. Ze wachten, blijven zitten als twee kinderen die zich verstopt hebben, op het punt in hun schuilplaats ontdekt te worden.

Precies op tijd, even voor tienen, had ze eerst haar kamerdeur, toen de voordeur geopend en weer hard dichtgeslagen om zo de indruk te wekken dat haar bezoek was vertrokken. Ze lacht naar de man tegenover haar zodat hij weet: geen zorgen. Op de gang kraken de vloerplanken alsof mevrouw Konrad haar gewicht van de ene naar de andere voet verplaatst, alsof ze twijfelt of ze het moet opgeven of niet.

‘Dan is het in orde,’ zegt ze ten slotte, ‘een goede nacht,’ al een paar stappen weg. Ze zal nu naar bed gaan, daar haar melk opdrinken, misschien een cigarillo roken. Dan was het gedaan.

Ze zet het raam ver open, laat de warme lucht binnen, half september en het is nog zomers, zelfs ’s nachts. Ze hebben de middag en avond samen doorgebracht, wandelden in het park, hebben samen een portie frites gedeeld, zijn naar haar gegaan, hebben thee gedronken, naar muziek geluisterd, alles zonder één enkele tegenvaller. Ze kent dat maar al te goed, ze maakt zich een voorstelling van iemand, en dan wordt het toch allemaal anders; de man spreekt haar met meisje of kleintje aan, of hij pulkt de hele tijd in zijn oor, of trilt ineens met zijn handen, tot hij toegeeft dat hij ergens een borrel wil drinken, of hij zegt: F.J. Strauß, dat is toch een bovenste beste, een van de weinigen met pit. Elke ontmoeting een vergissing. Maar niet vandaag.

‘Het was me een genoegen.’

‘Wat was u een genoegen?’

‘Dat ik uw gast mocht zijn.’ Hij pakt haar hand en laat er gespeeld ouderwets een kus boven zweven. ‘Ik moest maar eens gaan zolang het nog vrijwillig kan,’ zegt hij terwijl hij demonstratief met een zweem van een lachje naar de deur kijkt.

‘Ze klopt alleen maar aan. Maar doet de deur nooit open. En nu slaapt ze waarschijnlijk.’

Nog steeds had hij haar hand niet losgelaten. Ze voelt zijn huid, warm en een beetje ruw. Ineens hoort ze zijn ademhaling, zacht, door de neus, zo duidelijk dat ze zich ineens voorstelt dat ze aan zijn das plukt, de strop losmaakt, zijn overhemd losknoopt en de blote borst van deze man kan zien. Meteen wordt ze verlegen.

‘Hoe gaat het met uw nichtje in Frankrijk?’ vraagt hij fluisterend.

O ja, dat. Ze voelt zich betrapt. ‘Het gaat fantastisch met haar,’ antwoordt ze gedecideerd. De verzonnen nicht die in Parijs woont, in een appartementje onder het dak, met uitzicht op de daken van de stad, op de Seine in de verte, op de Notre-Dame, de Eiffeltoren, op de Champs-Élysée, op de Arc de Triomphe, op de graven van Père Lachaise, een wonderbaarlijke woning met uitzicht op alles, alles wat ze per se een keer moet zien.

‘Doet u haar maar de groeten.’

Nog steeds houdt hij haar hand vast. Ze moeten allebei glimlachen, alsof ze het erover eens zijn dat er geen nicht in Parijs is, maar dat het goed is, fijn is er eentje verzonnen te hebben. Hoe zelden komt het voor dat je iemand tegenkomt die je begrijpt en geen verkeerde vragen stelt. Haar knie wordt onrustig, het nerveuze trillen komt uitgerekend dan als elke beweging iets kan betekenen. Snel trekt ze haar hand uit de zijne terug en grijpt naar de tafel, naar het schaaltje met pistaches.

‘Wilt u?’ vraagt ze.

‘Ja, graag,’ zegt hij en pikt er voorzichtig eentje uit haar hand. De minieme aanraking jaagt een huivering over haar armen.

Even later staat hij op, pakt zijn trenchcoat van de grond, die van de armleuning van de bank was gegleden. Zachtjes, met behoedzame passen, lopen ze over de gang naar de deur van de woning. Zodat de planken maar vanwege één persoon kraken.

‘Ik wens u een goede nacht,’ fluistert hij. Nog steeds houdt hij de pistache terloops tussen duim en wijsvinger alsof hij die al vergeten is. Terwijl hij snel, bijna als een ongeduldig kind, de treden afloopt, wacht zij, hoort zijn haastige stappen, hoort hoe hij beneden de deur opent, misschien zal hij zo de pistache in zijn hand ontdekken.

De volgende avond ligt er op het kastje in de gang een brief voor haar. Schielijk opent ze de envelop, hij scheurt in het midden. Moet je zo onbeheerst zijn? hoort ze de stem van haar moeder. Tussen de flarden door trekt ze een eenvoudige kaart tevoorschijn.

==

Geachte juffrouw, nee, mademoiselle Weber natuurlijk!

Ik dank u voor de mooie avond en de voorbeeldige ontvangst (voortreffelijke pistaches).

Veel groeten,

Edgar Janssen

17-9-’64

==